Overzichtspagina methode

Methodes vergelijken

Selecteer minstens twee methodes via 'Voeg toe aan vergelijking'

Nu vergelijken

Pincode, vmbo en onderbouw havo/vwo, 4e editie

Doorduin, L.; Dongen, H. van; Jansen, E.; [et al.]

Noordhoff Uitgevers VO

2005-2007

Overzicht

Type

methode

Doelgroep(en)

LWOO 1-2
VMBO-B 1-4
VMBO-G 1-4
VMBO-K 1-4
VMBO-T 1-4
H 1-3
V 1-3

Vak(ken)

economie

Links

Methodesite

Documenten:

Recensie Factor D nr. 1/2 2010

Uitgever / Besteladres

Noordhoff Uitgevers VO
Postbus 58
9700 MB GRONINGEN
http://www.noordhoffuitgevers.nl

050 - 5226888



Samenvatting

BEPERKT LEVERBAAR

Methode economie voor de onderbouw van het voortgezet onderwijs en de bovenbouw vmbo.
Voor de onderbouw zijn er vijf edities: vmbo basis (kader), vmbo-kgt, vmbo-t/havo, havo/vwo en vwo. De havo/vwo en vwo-edities zijn naar keuze in klas 2 of klas 3 te gebruiken. Elk hoofdstuk van de havo/vwo en vwo-edities bevat een vijfde paragraaf die leerlingen kennis laat maken met economische concepten uit de tweede fase. Voor de bovenbouw heeft de methode twee edities. De stofindeling is gebaseerd op de exameneenheden en bevat oefenmateriaal voor het examen, zowel in het boek als via de leerlingensite. Voor basis 3/4 zijn er werkboeken per exameneenheid. In de gehele methode is veel aandacht voor rekenen.
Voor docenten bevat de methode een methodesite met handleidingen en de methodewijzer. Tevens bestaat de mogelijkheid om te abonneren op de zogeheten digitale nieuwstikker Mens en maatschappij. Deze tikker biedt wekelijks drie actuele nieuwsartikelen met verwerkingsmateriaal.

Bekijken

Onderdelen

TitelDoelgroepenJaarPrijsISBN
vmbo-bk 1-2
Leerboek vmbo basis (kader) onderbouwMeer informatieLWOO VMBO-BK 1-2200653,10978-90-01-16178-1
Werkboek a + b vmbo basis (kader) onderbouwMeer informatieLWOO VMBO-BK 1-2200626,50978-90-01-16177-4
Uitwerkingen vmbo basis (kader) onderbouwMeer informatieLWOO VMBO-BK 1-2200620,45978-90-01-16176-7
Toetsen vmbo basis (kader) onderbouw + cd-romMeer informatieLWOO VMBO-BK 1-22006110,25978-90-01-16175-0
vmbo-kgt 1-2
Leerboek vmbo-kgt onderbouwMeer informatieVMBO-KGT 1-2200668,75978-90-01-16179-8
Uitwerkingen vmbo-kgt onderbouwMeer informatieVMBO-KGT 1-2200620,45978-90-01-16182-8
Toetsen vmbo-kgt onderbouw + cd-romMeer informatieVMBO-KGT 1-22006110,25978-90-01-16181-1
vmbo-t/havo 1-2
Leerboek vmbo-t/havo onderbouwMeer informatieVMBO-T H 1-2200668,75978-90-01-16183-5
Uitwerkingen vmbo-t/havo onderbouwMeer informatieVMBO-T H 1-2200620,45978-90-01-16185-9
Toetsen vmbo-t/havo onderbouw + cd-romMeer informatieVMBO-T H 1-22006110,25978-90-01-16184-2
havo/vwo 1-3
Leerboek havo/vwo onderbouwMeer informatieH V 1-3200768,75978-90-01-16171-2
Uitwerkingen havo/vwo onderbouwMeer informatieH V 1-3200720,45978-90-01-16173-6
Toetsen havo/vwo onderbouw + cd-romMeer informatieH V 1-32007110,25978-90-01-16172-9
vwo 1-3
Leerboek vwo onderbouwMeer informatieV 1-3200768,75978-90-01-40159-7
Uitwerkingen vwo onderbouwMeer informatieV 1-3200720,45978-90-01-40160-3
Toetsen vwo onderbouw + cd-romMeer informatieV 1-32007110,25978-90-01-40161-0
Oefenboek rekenen onderbouwMeer informatieLWOO VMBO-BKGT 1-2 H V 1-3200710,95978-90-01-70957-0
vmbo-b 3-4
Leerboek vmbo basis 3/4Meer informatieVMBO-B 3-4200657,60978-90-01-16153-8
Werkboek arbeid en productie vmbo basis 3/4Meer informatieVMBO-B 3-4200611,05978-90-01-16156-9
Werkboek consumptie vmbo basis 3/4Meer informatieVMBO-B 3-4200611,05978-90-01-16157-6
Werkboek internationale ontwikkelingen vmbo basis 3/4Meer informatieVMBO-B 3-4200611,05978-90-01-16155-2
Werkboek milieu en overheid vmbo basis 3/4Meer informatieVMBO-B 3-4200611,05978-90-01-16154-5
Uitwerkingen vmbo basis 3/4Meer informatieVMBO-B 3-4200628,40978-90-01-16165-1
Toetsen vmbo basis 3/4 + cd-romMeer informatieVMBO-B 3-42006110,25978-90-01-16168-2
vmbo-kgt 3-4
Leerboek vmbo-kgt 3Meer informatieVMBO-KGT 3200673,85978-90-01-16158-3
Oefenboek rekenen vmbo-kgt 3Meer informatieVMBO-KGT 3200610,95978-90-01-16163-7
Uitwerkingen vmbo-kgt 3Meer informatieVMBO-KGT 3200621,15978-90-01-16166-8
Toetsen vmbo-kgt 3 + cd-romMeer informatieVMBO-KGT 32006110,25978-90-01-16169-9
Leerboek vmbo-kgt 4Meer informatieVMBO-KGT 4200775,60978-90-01-16162-0
Oefenboek examen vmbo-kgt 4Meer informatieVMBO-KGT 4200710,95978-90-01-16164-4
Uitwerkingen vmbo-kgt 4Meer informatieVMBO-KGT 4200721,15978-90-01-16167-5
Toetsen vmbo-kgt 4 + cd-romMeer informatieVMBO-KGT 42007110,25978-90-01-16170-5
Beschrijving

Beschrijving: Pincode 4e editie





Samenvatting

Terug naar boven ↑

Pincode is een methode economie voor de onderbouw en voor de vmbo-bovenbouw. Voor kgt tot en met vwo zijn er leerboeken met theorie én opdrachten, voor vmbo-basis zijn er werkboeken met een informatieboek. De doelstellingen zijn dat de leerlingen in de onderbouw kennismaken met het vak economie en met maatschappelijk nuttige vaardigheden en kennis. Bovendien komen in de methode onderbouwkerndoelen 42, 45 en 46 – gedeeltelijk – aan de orde. In de bovenbouw worden de leerlingen voorbereid op het examen. Belangrijke didactisch uitgangspunten zijn dat de leerstof aansluit op de belevingswereld van de leerlingen en dat leerlingen op een actieve manier leren. Verder is er veel aandacht voor de rekenvaardigheden. De leerstof voor de onderbouw bevat economische onderwerpen uit het gebied ‘mens en maatschappij’, aansluitend bij de nieuwe kerndoelen voor de onderbouw. In de edities voor havo en vwo zit daarnaast een voorproefje van het vak Management en Organisatie. In de bovenbouw is de leerstof ingedeeld naar de exameneenheden. De leerstof is per editie thematisch geordend, voor de onderbouw grofweg in dezelfde volgorde als voor de bovenbouw, dus er is een concentrische opbouw. Dat geldt ook voor de bovenbouw vmbo-kgt, waar alle onderdelen uit het examenprogramma aan bod komen in deel 3 en herhaald worden in deel 4 (met uitzondering van kerndoel EC/K/8). Voor de onderbouw zijn er voorbeeldplanningen beschikbaar. De didactiek volgt een vaste opbouw: een introductie en een startopdracht, dan vier of vijf paragrafen en tot slot een samenvatting, begrippenlijst, test, herhalingsopgaven, extra opgaven, rekenopgaven en plustaken of keuzeopdrachten. De verschillende onderdelen zijn grafisch onderscheiden. De paragrafen kunnen zelfstandig worden doorgewerkt of klassikaal behandeld. De uitwerkingenboeken geven de leerlingen de mogelijkheid hun eigen werk na te kijken. Differentiatie is er doordat er voor de onderbouw vijf edities zijn. Verder zijn er in alle hoofdstukken herhalingsopgaven, extra opgaven en plustaken of keuzeopdrachten. In deel kgt 4 zijn er twee hoofdstukken met verrijkingsstof. Elk hoofdstuk bevat een zelftoets voor de leerlingen en verder heeft elke editie een toetsenbundel. In de bovenbouw heeft ieder werkboek voor basis 3/4 een proefexamen en heeft elk hoofdstuk voor kgt 4 een serie examenopgaven. Tot slot is er een oefenboek examen voor kgt 4. De ICT neemt een belangrijke plaats in. De i-Modules bevatten ondersteunend materiaal bij de taken en plustaken, en nog een aantal losstaande onderdelen:
rekenen, ICT-taak, ICT-paragraaf en (oefen)toetsen. Verder bevat de methodesite al het docentenmateriaal. Pincode voor de onderbouw sluit aan bij de ontwikkelingen in de nieuwe onderbouw. De edities voor havo en vwo bereiden de leerlingen voor op het programma in de tweede fase. In de bovenbouw worden de leerlingen voorbereid op het examen.



Samenstelling

Terug naar boven ↑

Pincode kent leerboeken waarin de theorie en de opdrachten staan, alleen voor vmbo-basis is er een informatieboek met aparte werkboeken. Per leerboek is er een uitwerkingenboek waarin de uitgewerkte antwoorden staan. Verder is er voor elk deel een toetsenbundel met cd-rom. Tot slot zijn er oefenboeken voor de rekenvaardigheden. Op de methodewebsite is onder andere digitaal lesmateriaal voor de leerlingen beschikbaar, evenals ondersteunende materialen voor docenten.



Vormgeving

Terug naar boven ↑

De leer- en informatieboeken zijn uitgevoerd in full colour, even breed als A4-formaat maar iets minder hoog, ingebonden in een stevig kaft. De uitwerkingenboeken en toetsenbundels zijn op A4-formaat in zwart-wit. De werkboeken voor vmbo-basis (kader) zijn ook op A4-formaat, gedrukt in steunkleur op wit. Elk hoofdstuk heeft een andere kleurbalk in de boven- en onder marge, alleen de afsluitende onderdelen hebben in elk hoofdstuk dezelfde kleur. Elke spread in een leer- of informatieboek telt circa twee functionele of illustratieve afbeeldingen. In de werkboeken, uitwerkingenboeken en toetsenbundels staan uitsluitend functionele afbeeldingen. De leer- en informatieboeken hebben een aantal grafische elementen die in het begin van het boek worden uitgelegd (Hoe werk je met Pincode). Het docentenmateriaal is alleen digitaal beschikbaar.



Didactische uitgangspunten en doelstellingen

Terug naar boven ↑

Pincode voor de onderbouw is opgezet als kennismaking met het vak economie, met name voor leerlingen die een keuze in deze richting overwegen. Daarnaast is het de bedoeling de leerling maatschappelijk nuttige vaardigheden en kennis aan te bieden. Bovendien komen in de methode onderbouwkerndoelen 42, 45 en 46 – gedeeltelijk – aan de orde. De edities voor havo en vwo bereiden de leerlingen voor op de eisen die het vak economie in de tweede fase stelt. De vwo-editie onderscheidt zich daarbij door een uitbreiding van het aantal behandelde begrippen, een compactere uitleg, pittigere opgaven en meer gebruik van bronnen bij de opgaven. Met voorbeelden uit de directe belevingswereld van de leerlingen en actuele bronnen sluit de leerstof aan op het dagelijks leven van de leerlingen. De leerlingen worden door de taken gestimuleerd op een actieve manier te leren. Bij de uitwerking van de teksten en opdrachten zijn de volgende kenmerken als leidraad genomen:

  • de leerling leert actief en in toenemende mate van zelfstandigheid; 
  • de leerling leert samen met anderen; 
  • de leerling leert in samenhang; 
  • de leerling oriënteert zich; 
  • de leerling leert in een uitdagende, veilige en goede leeromgeving; 
  • de leerling leert in een doorlopende leerlijn.

Voor de bovenbouw is het examenprogramma het uitgangspunt. Voor vmbo-basis zijn er vier werkboeken voor de vier exameneenheden, namelijk consumptie, arbeid en productie, overheid en bestuur en internationale ontwikkelingen. Ieder werkboek wordt afgesloten met een proefexamen. Voor vmbo-kgt komen alle onderdelen uit het examenprogramma aan bod in deel 3 en ze worden herhaald in deel 4, met uitzondering van EC/K/8 Natuur en milieu, dat alleen aan de orde komt in deel 4. Verder kent deel 4 twee hoofdstukken met verrijkingsstof. Tevens is er een oefenboek examen. In de docentenhandleiding op de methodesite zijn verantwoordingen van de eindtermen beschikbaar.
In de methode wordt veel aandacht besteed aan rekenen. Elk hoofdstuk bevat een paragraaf met rekenopgaven en aan het eind van elke editie (behalve onderbouw vmbo-basis) staat een samenvatting van de rekenvaardigheden. Verder staan er extra rekenopgaven op de methodesite (i-Module) en zijn er oefenboeken rekenen: één voor de onderbouw met vijftien rekenvaardigheden op drie niveaus en één voor vmbo-kgt 3.



Leerstofinhoud

Terug naar boven ↑

Voor de onderbouw is gekeken naar de onderwerpen van het vak economie zoals die geformuleerd waren voor de basisvorming, maar vooral naar de nieuwe, meer globaal beschreven kerndoelen voor de onderbouw, waarin economische onderwerpen zijn ondergebracht bij het gebied ‘mens en maatschappij’. De volgende onderwerpen komen aan bod in de edities voor basis, kader, gemengde en theoretische leerweg (tussen haakjes het kerndoel):

  • recreëren (42); 
  • consumeren en budgetteren (42); 
  • produceren en milieu (42, 46); 
  • werk en zorg (42) (microniveau); 
  • werk en zorg (42) (macroniveau); 
  • democratie / rol overheid (44); 
  • Europese samenwerking (38, 45); 
  • verdeling welvaart en armoede (38, 46).

In de edities voor havo en vwo ligt het accent iets anders. Bovendien krijgen de leerlingen in een extra hoofdstuk een voorproefje van het vak Management en Organisatie. De volgende onderwerpen komen aan bod (tussen haakjes het kerndoel):

  • geld, schaarste, consumeren en produceren (42); 
  • consumeren, ruil, reclame, welvaart (42, 46); 
  • inleiding op management en organisatie, markt van vraag en aanbod; 
  • samenwerken, werk en zorg (42) (microniveau); 
  • risico en informatie, werk en zorg (42) (macroniveau); 
  • ruilen over de tijd, democratie / rol overheid (44); 
  • Europese samenwerking, internationale handel, welvaart en groei en verdeling welvaart en armoede (38, 45, 46).

In de bovenbouw is de leerstof voor vmbo-basis ingedeeld in vier exameneenheden:

  • Consumptie; 
  • Arbeid en productie; 
  • Overheid en milieu; 
  • Internationale ontwikkelingen.

Voor vmbo-kgt zijn dat de exameneenheden:

  • Consumptie; 
  • Arbeid en productie; 
  • Overheid en bestuur; 
  • Internationale ontwikkelingen; 
  • Natuur en milieu; 
  • Verrijkingsstof (voor gt-leerlingen).



Leerstofordening

Terug naar boven ↑

De leerstof is per editie thematisch geordend. De ordening is voor de onderbouw grofweg dezelfde als voor de bovenbouw, dus er is een concentrische opbouw. Dat geldt ook voor bovenbouw vmbo-kgt, waar alle onderdelen uit het examenprogramma aan bod komen in deel 3 en herhaald worden in deel 4 (met uitzondering van kerndoel EC/K/8).
In het docentenmateriaal op de methodesite zijn overzichten te vinden van de verdeling van de leerstof over centraal examen en schoolexamen, en van de eindtermen per hoofdstuk in de verschillende boeken.



Planning/tijdsinvestering

Terug naar boven ↑

Voor de onderbouw is bij de edities voor havo en vwo een voorbeeldplanning gegeven, op basis van twee lesuren per week over een periode van vijfendertig weken. In twee (wekelijkse) lesuren kunnen een paragraaf en de herhalingsopgaven en/of de rekenopgaven worden behandeld die bij een paragraaf horen.
Voor de bovenbouw is geen tijdsindeling gegeven.



Didactiek (instructie en werkvormen)

Terug naar boven ↑

In de leerboeken worden leerteksten, opdrachten en bronnen afgewisseld, alleen de edities voor vmbo-basis (onder- en bovenbouw) kennen een informatieboek en werkboeken. In de werkboeken kunnen de leerlingen hun uitwerkingen zelf invullen, voor de opdrachten in de leerboeken hebben de leerlingen schriften nodig. De opbouw van de leer- en informatieboeken wordt in het begin van het boek uitgelegd in ‘Hoe werk je met Pincode’. Een hoofdstuk begint met een introductie en een startopdracht, voor havo en vwo is dat een experiment. Dan volgen er vier paragrafen, met voor havo en vwo nog een conceptparagraaf. In de toepassingsparagraaf (havo en vwo) staat een organisatie centraal. De leerling maakt daarbij ook gebruik van de website van de organisatie bij het beantwoorden van vragen. Het hoofdstuk wordt afgesloten met een samenvatting, begrippenlijst, test, herhalingsopgaven, extra opgaven, rekenopgaven en een plustaak (voor havo en vwo via ICT). De opdrachten zijn in het algemeen talig van aard en ook de rekenopdrachten zijn vaak van een context voorzien. De methode doet dus een groot beroep op de taalvaardigheden van de leerlingen. De werkboeken voor vmbo-basis (kader) kennen echter ook veel invul-, aankruis-, wegstreep- en combineeropdrachten. Er zijn veel foto’s waarover vragen gesteld worden, en ook een aantal bewerkte gegevensbronnen (tabellen en grafieken). Verder zijn er vragen met tekstbronnen (havo-vwo en bovenbouw kgt), die in de meeste gevallen bewerkt zijn. Er zijn ook taken, die vervangen het doorwerken van een paragraaf met bijbehorende opdrachten. Hierbij komen verschillende vormen van samenwerken voor en is er sprake van uiteenlopende ‘eindproducten’: van presentaties en posters tot een rollenspel. Voor de leerlingen zijn in het werkboek aanwijzingen en tussenstappen voor het uitvoeren van de taken beschikbaar. Achter in het informatieboek voor vmbo-basis en de leerboeken voor de andere niveaus staan nog: zes algemene vaardigheden, een overzicht van de rekenvaardigheden (niet bij vmbo-basis) en een alfabetische begrippenlijst. In de boeken zijn de volgende onderdelen grafisch te onderscheiden: leertekst; rekenblokken; verwijzingen naar rekenopgaven; verwijzingen naar ICT-onderdelen; gesloten, open en rekenopgaven; herhalingsopgaven, extra opgaven en extra rekenopgaven.
Bij de opzet van Pincode voor de bovenbouw is gekeken naar de ervaringen met Pincode in ‘het veld’. Hierin is het goede bewaard: de indeling in hoofdstukken, met paragrafen, test, herhalingsopgaven en extra opgaven. Daarnaast is aan ieder hoofdstuk een voorkennisparagraaf toegevoegd en heeft ICT meer nadruk gekregen in de ICT-taak, een deel van de keuzeopdrachten en oefentoetsen.



Zelfstandig werken

Terug naar boven ↑

De paragrafen lenen zich voor een klassikale behandeling, het zelf doorwerken door de leerlingen of een combinatie hiervan. De werkboeken voor vmbo-basis zijn redelijk sturend voor de leerling. De uitwerkingenboeken geven de leerlingen de mogelijkheid hun eigen werk na te kijken. De taken en plustaken zijn niet uitgewerkt omdat er vaak veel verschillende oplossingen mogelijk zijn. Hiervoor staan aanwijzingen in de docentenhandleiding. De uitwerkingen van het oefenboek rekenen zijn na registratie te downloaden.



Differentiatie

Terug naar boven ↑

Dat er voor de onderbouw vijf edities zijn, is op zich al een vorm van differentiatie. Verder zijn alle hoofdstukken voorzien van herhalingsopgaven en wat pittiger, extra opgaven. De edities voor havo en vwo bevatten veel extra opgaven, voor verdieping van de kennis maar ook voor niveaudifferentiatie. Ook zijn er plustaken (voor havo en vwo via ICT), die een link leggen met de vakken aardrijkskunde en geschiedenis, en zich lenen voor gebruik in een projectweek. De plustaken sluiten inhoudelijk aan bij (een onderwerp uit) het hoofdstuk. Vanaf de editie voor kgt is de plustaak verdeeld: de A-taak is wat meer gestructureerd en de B-taak wat vrijer van opzet.
Voor de bovenbouw zijn er herhalingsopgaven (gekoppeld aan de paragrafen), extra opgaven (wat pittiger en paragraaf overstijgend) en keuzeopdrachten (verschillende vormen van samenwerken, met uiteenlopende eindproducten). In deel kgt 4 zijn er twee hoofdstukken met verrijkingsstof.



Evaluatie/toetsing

Terug naar boven ↑

Elk hoofdstuk bevat een test die de leerling de mogelijkheid biedt na te gaan of hij de stof (globaal) beheerst. Daarnaast is elke editie voorzien van een toetsenbundel: per hoofdstuk een A- en een B-toets, met voorbeelduitwerkingen. Er zijn steeds vijf gesloten en tien open vragen en de vragen gaan van kennisvragen via toepassingsvragen naar inzichtvragen en/of complexere vragen. De toetsen staan ook als Word-documenten op de bijgeleverde cd-rom.
In de bovenbouw wordt ieder werkboek voor basis 3/4 afgesloten met een proefexamen en heeft elk hoofdstuk in de editie kgt 4 een serie examenopgaven. Tot slot is er een oefenboek examen voor kgt 4.



ICT

Terug naar boven ↑

Pincode is een zogenaamde Mixed Media Methode (MMM), dat wil zeggen dat de ICT een belangrijke plaats inneemt, al is ook alleen met het boek alle leerstof te behandelen. Elke editie heeft een eigen leerlingensite: i-Module. De i-Modules zijn via het internet vrij toegankelijk voor alle leerlingen en docenten die de methode gebruiken. Leerlingen kunnen er dus zowel op school als thuis mee werken. De i-Modules zijn leverbaar op cd-rom en als intranetversie. De i-Module bevat ondersteunend materiaal bij de taken en plustaken. Daarnaast zijn er een viertal onderdelen die wel gekoppeld zijn aan de leerstof in het boek, maar in principe ook als losstaand onderdeel kunnen worden gebruikt: het onderdeel rekenen, de ICT-taak, de ICT-paragraaf en de (oefen)toetsen per paragraaf. De ICT-taak en de ICT-paragraaf zijn paragraaf vervangend en kunnen door leerlingen zelfstandig worden gemaakt. De ICT-onderdelen lenen zich ook voor het individueel bijspijkeren van achterstanden.
Voor docenten bevat de methodesite:

  • bij elke editie een verantwoording en per hoofdstuk: leerdoelen, aanwijzingen voor de plustaak, actuele informatie en bronnen, en tips m.b.t. paragrafen, opdrachten en taken; 
  • voorbeeldjaarplanningen voor de onderbouw; 
  • eindtermenoverzicht bovenbouw vmbo-kgt, gerangschikt per hoofdstuk en per domein; 
  • verantwoording van de eindtermen (vmbo-basis 3/4); 
  • overzicht van de eindtermen per hoofdstuk (vmbo-basis 3/4); 
  • voorbeeld-PTA’s (bovenbouw); 
  • extra materiaal (bij bovenbouw vmbo-kgt); 
  • checklists voor zes algemene vaardigheden; 
  • ICT-lesbrieven;
  • projecten.

De docentenhandleiding wordt periodiek aangevuld. Dit wordt bekend gemaakt via de nieuwsbrief waarop docenten zich gratis kunnen abonneren. Tevens kunnen docenten eventuele onjuistheden of aanvullingen doorgeven via de methodesite.



Aansluiting/afstemming en implementatie

Terug naar boven ↑

Pincode voor de onderbouw sluit aan bij de ontwikkelingen in de nieuwe onderbouw. De nieuwe kerndoelen zijn globaal beschreven en economie is opgegaan in het gebied ‘mens en maatschappij’. In de edities voor havo en vwo maakt de leerling in een extra paragraaf al kennis met concepten uit het programma in de tweede fase. Voor het schooljaar 2012-13 zijn nieuwe delen voor havo 3 en vwo 3 gepland, voor een betere aansluiting op de tweede fase. De boeken voor de bovenbouw van het vmbo bereiden de leerlingen voor op het examen. Elk hoofdstuk in het leerboek voor vmbo-kgt 4 bevat examenopgaven en er is een apart oefenboek examen. Voor vmbo-basis 3/4 bevat elk werkboek een proefexamen.



Algemene informatie

Terug naar boven ↑



Voor beschrijving geraadpleegde materialen

Onderbouw:

  • informatieboek en werkboeken A en B vmbo-basis (kader); 
  • leerboeken vmbo-kgt, havo/vwo en vwo; 
  • uitwerkingen vmbo-kgt, havo/vwo en vwo; 
  • toetsen havo/vwo en vwo; 
  • i-Module vmbo.

Bovenbouw:

  • 3/4 vmbo-basis: informatieboek en werkboeken Consumptie, Arbeid en productie, Overheid en milieu, en Internationale ontwikkelingen; 
  • leerboek 3 vmbo-kgt, leerboek 4 vmbo-kgt, uitwerkingen 3 vmbo-kgt, toetsen 3 vmbo-kgt, oefenboek rekenen 3 vmbo-kgt; 
  • i-Module vmbo.

Daarnaast horen bij de methode ook vmbo- t/havo delen. Deze zijn niet meegenomen bij het maken van de Beschrijving.

Naam/functie van de beschrijver

Wilma de Hoog

Datum afronding beschrijving

29 augustus 2011

Ervaring

Ervaring: Pincode





Samenvatting

Terug naar boven ↑

Pincode is bij ons gebruikt voor leerlingen van 3 en 4 vmbo-bb/kb. Onze leerlingen werken met het handboek en het werkboek. Het handboek Pincode-kgt heeft geen werkboek, dus hierbij werken de leerlingen met een schrift. Het boek fungeert als belangrijkste instrument. Wij volgen het boek per hoofdstuk en daar maken/schrijven wij extra opdrachten bij voor de afwisseling/verduidelijking.
Er is een samenhang tussen de leerlijnen. Alleen worden deze niet door de leerlingen gezien. De teksten zijn goed van opbouw. Echter is het in veel gevallen ‘te veel’ tekst voor de leerlingen. De hoofdstukken zijn zeker onafhankelijk van elkaar te gebruiken en ook in afwijkende volgorde. Al adviseer ik wel om met het eerste hoofdstuk te beginnen omdat daar de hoofdpersoon wordt geïntroduceerd.
Het is lastig om in aantal uren te spreken. Wij hanteren alle hoofdstukken van het boek. Ik heb geen gebruik gemaakt van de planning bij de methode. Een docent is gemiddelde tijd kwijt aan voor- en nawerk.
Bij de methode zijn er vele mogelijkheden. Meestal voorzie ik de leerlingen toch wel van een instructie, we behandelen samen een aantal moeilijke opdrachten en de leerlingen gaan zelfstandig aan de slag met opdrachten. De behoefte in uitleg is groot, vandaar de klassikale aanpak. Ook probeer ik activerende werkvormen te hanteren. Deze bedenk ik dan zelf en leidt deze niet af uit het boek.
Leerlingen kunnen goed met het boek uit de voeten. Zij kunnen zelfstandig met de opdrachten aan de slag. Ook kunnen zij zelfstandig de opdrachten nakijken. Het enige is dat sommige opdrachten te lastig zijn en dan krijg je dus (bijna) twintig keer dezelfde vraag over een opdracht.
Het leermiddel biedt weinig differentiatie in instructie, terwijl daar wel behoefte aan is. Het is nu aan docenten om daar een weg in te vinden. Wel wil ik opmerken dat ‘de sterke leerling’ goed uitgedaagd kan worden in het kgt-boek. Er wordt weinig verschil gemaakt in tempo.
Ik maak een planning door de lesstof in stukken te hakken. Deze planning noemen wij een werkwijzer. Het leermiddel ondersteunt geen diagnostische toetsen. Samen met de vakgroep voorzien wij de leerlingen van oefentoetsen, enzovoort.
Helaas zijn er bij ons geen ict-opdrachten te maken. Wel wil ik de opmerking maken, dat daar wel behoefte aan is. Leerlingen werken graag met de computer en de uitgever zou hier op in kunnen spelen.
Het niveau van het bb-boek sluit redelijk goed aan. Toch kunnen de leerlingen meer uitgedaagd worden in de vraagstelling van de opdrachten. Het kgt-boek vind ik niet goed aansluiten. Het is meer gericht op de gt/t-leerling. Ik vind dat er wel geprobeerd is om goed aan te sluiten bij de belevingswereld van de leerlingen. Toch blijf ik het regelmatig ‘moeilijk’ taalgebruik vinden. Wellicht kan men in kleinere stukjes werken. Bijvoorbeeld stukje tekst en dan de opdracht.
De lay-out ziet er netjes, kleurrijk en verzorgd uit. De werkwijze is goed te begrijpen. Het werken in de werkboeken is prima voor de bb-leerlingen, alleen zijn er wel wat veel werkboeken.
De ervaringen van leerlingen zijn over het algemeen redelijk positief. Wel dient er een kanttekening gemaakt te worden over het taalniveau en hoeveelheid. Ik ben me er van bewust dat er bij economie veel tekst om de hoek komt kijken maar dit is en blijft toch lastig voor onze doelgroep. Een aanvullende tip misschien: verwerk meer opdrachten waar leerlingen moeten samenwerken. Of laat ze in groepjes een presentatie voorbereiden of laat ze een opdracht in de buurt doen. Dit maakt het werken aan het leermiddel leuk en afwisselender.
Ik vind dat er mogelijkheden tot samenwerken zijn met het beroepsgerichte vak handel & administratie. Er zijn middagen georganiseerd door de uitgever, maar ik vind dat dit leermiddel weinig uitleg behoeft. Dit leermiddel heeft ook weinig tijd nodig om geïmplementeerd te worden.



Context waarbinnen het leermiddel gebruikt is

Terug naar boven ↑

Mijn achtergrond is een Heao-opleiding en vervolgens ben ik de lerarenopleiding gaan doen. Ik geef inmiddels al weer acht jaar les. Dit is voornamelijk in de bovenbouw vmbo-bb/kb. Onze organisatie is ook begonnen met het geven van economie in leerjaar 2. Hier zijn we pas een jaar mee bezig, en ook hier werken we met de methode Pincode. We werken op school met leerwerkhuizen, dit heeft tot doel de zelfstandigheid en verantwoordelijkheid te bevorderen.
Ik ben vakgroepvoorzitter van het vak economie. Bij de keuze voor een nieuwe methode hebben we voornamelijk gekeken naar de ‘leerlingvriendelijkheid' van het boek. Ik bedoel hiermee of het boek te begrijpen is voor onze doelgroep. Ons gevoel was het beste bij deze methode.
Als voorbereiding dien je als lesgevende docent de materie te hebben doorgenomen. Het is veel tekst voor de leerlingen. De praktijk wijst uit dat ze daar moeite mee hebben. Als docent is het raadzaam om de belangrijke onderdelen toe te lichten en uit te leggen. Leerlingen hebben er moeite mee om hier zelfstandig doorheen te komen.
De leerlingen van 3 en 4 vmbo met de richtingen bb/kb.
Onze leerlingen werken met het handboek en het werkboek. Het handboek Pincode-kgt heeft geen werkboek, dus hierbij werken de leerlingen met een schrift.
Het boek fungeert als belangrijkste instrument. Wij volgen het boek per hoofdstuk en daar maken/schrijven wij extra opdrachten bij voor de afwisseling/verduidelijking voor de leerling. Het is veelal theoretisch opgebouwd en onze leerlingen vinden het prettig om de lesstof toe te passen op een praktische manier. Wij volgen het hele boek met aanvullende opdrachten.
Zoals eerder vermeld vind ik het noodzakelijk om de lesstof klassikaal te behandelen. Hiervoor gebruik ik het SMART-board in onze lokalen. Ik maak ook gebruik van filmpjes die aansluiten bij de belevingswereld van onze leerlingen.



Leerstofinhoud en -ordening

Terug naar boven ↑

De methode geeft een duidelijk verschil aan in algemene vragen en rekenvaardigheidsopdrachten. Ik zou graag zien dat er gedifferentieerd wordt in opdrachten (kb/gt/t).
Er is een samenhang tussen de leerlijnen. Alleen wordt deze niet door de leerlingen gezien.
De teksten zijn goed van opbouw. Echter is het in veel gevallen ‘te veel’ tekst voor de leerlingen. Wellicht door een ‘speelsere’ indeling, zien de leerlingen niet op tegen de hoeveelheid tekst, waardoor ze wel alles lezen. Nu wordt er veel overgeslagen terwijl die informatie wel relevant is.
Er is wel degelijk overlap met het beroepsgerichte vak handel & administratie. Ik heb dit ooit in kaart gekregen van Rob Duijker (SLO). Er zijn ook een aantal opdrachten gemaakt die te gebruiken zijn voor vakkenintegratie bij ons op school. De methode zelf biedt genoeg informatie, alleen wordt deze te beknopt uitgelegd voor de leerlingen. Hierdoor is het lastig om zelfstandig door de materie te komen.
Het is zichtbaar dat de uitgever aandacht heeft besteed aan de doorlopende lijn. Zoals eerder vermeld wordt dit niet door leerlingen gezien.
De hoofdstukken zijn zeker onafhankelijk van elkaar te gebruiken en ook in afwijkende volgorde. Al adviseer ik wel om met het eerste hoofdstuk te beginnen omdat daar de hoofdpersoon wordt geïntroduceerd die in het hele boek terugkeert.
Onze organisatie werkt met vijf pijlers waarvan zelfstandigheid/zelfverantwoordelijk er een is. De methode is te lastig om daar zelfstandig doorheen te komen. Dat vind ik jammer.
De methode biedt veelal dezelfde werkwijze aan. Dit zou een ontwikkelpunt voor een volgende editie kunnen zijn.
Het leermateriaal sluit redelijk goed aan bij de ontwikkelingen. Er is geen vak wat zo veranderlijk is als economie. Dit is voor een uitgeverij moeilijk om bij te houden. Ik vind dat Pincode hier redelijk goed op heeft ingespeeld.



Planning en tijdsinvestering

Terug naar boven ↑

Het is lastig om in aantal uren te spreken. Wij hanteren alle hoofdstukken van het boek. Dit zorgt ervoor dat alle lesgevende docenten druk bezig zijn geweest met lesvoorbereidingen. Dit om het taalgebruik (begrippen) te verduidelijken voor de leerlingen. Vooral bij de introductie vergt het veel voorbereidingstijd, dit werd de jaren erna minder.
Ik heb geen gebruik gemaakt van de planning van het leermiddel.
Een docent is gemiddelde tijd kwijt aan voor- en nawerk. Ik vind persoonlijk dat het nawerk minder is dan het voorwerk. Ik behandel regelmatig klassikaal moeilijke opdrachten en laat leerlingen ook zelfstandig nakijken.



Didactiek (instructie en werkvormen)

Terug naar boven ↑

Bij de methode zijn er vele mogelijkheden. Meestal voorzie ik de leerlingen toch wel van een instructie, we behandelen samen een aantal moeilijke opdrachten en de leerlingen gaan zelfstandig aan de slag met de opdrachten. De behoefte in uitleg is groot, vandaar de klassikale aanpak. Ook probeer ik activerende werkvormen te hanteren. Deze bedenk ik dan zelf en leidt deze niet af uit het boek.
De rol van de docent is afwisselend. Met regelmaat geef ik een instructie/uitleg dus ben ik sturend aan het werk. Deze rol gaat veelal over in een coachende rol. Leerlingen vinden het prettig om aan de slag te gaan. Op dat moment als zij zelfstandig aan de slag zijn, verandert mijn rol in een coachende rol.
De methode stimuleert niet het samenwerkend leren. Dit vullen wij aan met eigen opdrachten. Tevens is er weinig afwisseling in opdrachten met name in het kgt-boek.
De methode is goed te gebruiken in combiklassen kb/gt/t-klassen. Wij hebben ook bb/kb-klassen en dan is het geen goed middel. Het kgt-boek is echt te moeilijk voor de bb-leerling. En het bb-boek is weer echt te makkelijk voor de kb-leerling.
Er is een aantal proefwerken en schoolonderzoeken toegevoegd. Deze ervaar ik over het algemeen als gemakkelijk. Sommige vragen zijn wel te gebruiken. Voor de rest gebruik ik het rekenboek.
Het leermiddel biedt niet genoeg ruimte voor het aanleren van strategieën. Schoolbreed zijn wij dit onze leerlingen nu aan het leren.



Zelfstandig werken

Terug naar boven ↑

Onze leerlingen hebben zeker aan dit leermiddel zelfstandig gewerkt. Zij kunnen makkelijk met de wijze van de opdrachten uit de voeten. Dit zegt echter niks over de moeilijkheid van de vragen.
Leerlingen kunnen goed met het boek uit de voeten. Zij kunnen zelfstandig met de opdrachten aan de slag. Ook kunnen zij zelfstandig de opdrachten nakijken. Het enige is dat sommige opdrachten te lastig zijn en dan krijg je dus (bijna) twintig keer dezelfde vraag over een opdracht.
De leerlingen blijven over het algemeen goed aan het werk. Je merkt wel dat zij hun concentratie verliezen als zij niet meer uit de voeten kunnen met de opdrachten (te moeilijk dus). De wijze van de opdrachten is over het algemeen hetzelfde, ik vind het daarom wel belangrijk om afwisselende opdrachten aan het programma toe te voegen. Dit zorgt ervoor dat ze niet alleen maar hetzelfde aan het doen zijn.
Leerlingen vinden het prettig om te weten of ze op de goede weg zijn. Tussentijds is het mogelijk om wat opdrachten te bespreken. Dit ligt aan de les, ik doe dit niet altijd. Soms willen ze ook gewoon lekker een uurtje werken aan hun opdrachten.
Ik vind het niet noodzakelijk maar wel belangrijk om een gezamenlijk afsluiting toe te passen. Ik haal weinig informatie uit het leermiddel, maar doe het op eigen kracht.
Het leermiddel kan zich ontwikkelen op het punt: 'krijgt de leerling voldoende houvast en aanwijzingen?'. Nogmaals het kgt-boek is voor een kb-leerling lastig. Zij hebben ook te weinig informatie/hulp om een vraag goed te beantwoorden. De praktijk wijst uit dat een kb-leerling regelmatig vragen uit het leermiddel overslaat of moet vragen aan de docent.



Differentiatie

Terug naar boven ↑

Het leermiddel biedt weinig differentiatie in instructie terwijl daar wel behoefte aan is. We werken met combiklassen. Het is nu aan docenten om daar een weg in te vinden. We werken nu als het ware in delen. Het ene deel behoeft meer instructie/uitleg dan het andere deel. Wel wil ik opmerken dat ‘de sterke leerling’ goed uitgedaagd kan worden in het kgt-boek.
Er wordt weinig verschil gemaakt in tempo. Dit ligt ook aan de docent. Wij werken met een werkwijzer en het is de bedoeling dat een leerling deze in een afgesproken tijd afmaakt. Er is wel degelijk verschil in niveau. Zoals eerder opgemerkt vind ik het boek voor een kb-leerling pittig te noemen. Het bb-boek is daarentegen soms te makkelijk (met name de reproductievragen). Wel vind ik zeer leuk dat er getracht is om in te spelen in de belevingswereld van de leerlingen. Leerlingen vinden dit leuk en ik adviseer de uitgever dan ook om dit te blijven doen.
Er wordt weinig verschil gemaakt in leerstijlen. Ik vind het ook wel een taak van een docent om de leerlingen uit te leggen hoe ze moeten leren. Zij hebben moeite met de hoeveelheid van een hoofdstuk. Ze raken vaak het spoor bijster.
Ik merk dat het weleens voorkomt dat een zwakkere leerling zijn enthousiasme verliest. De leerling kan niet goed meekomen en merkt dat anderen dit wel kunnen. Dit zorgt voor demotivatie. Ook vind ik het kgt-boek voor een goede leerling nog aan de pittige kant, maar dat geeft niet. Dit daagt ze uit en hierdoor onderschatten ze het vak niet.



Evaluatie (toetsing)

Terug naar boven ↑

Ik maak een planning door de lesstof in stukken te hakken. Deze planning noemen wij een werkwijzer. Op het moment dat een leerling de opdrachten heeft gemaakt en deze ook nagekeken heeft, mag de leerling bij de docent komen om het af te laten tekenen. Als een docent het gemaakte werk goedkeurt, zal deze een handtekening op de werkwijzer zetten en het verwerken in de eigen administratie (Excel).
Het leermiddel ondersteunt geen diagnostische toetsen. Samen met de vakgroep voorzien wij de leerlingen van oefentoetsen, enzovoort. Deze worden door de lesgevende docenten gemaakt. Wij willen nog weleens materie uit de aangeleverde toetsen van Pincode halen.
Wij maken met name gebruik van zogenaamde SE’s. Hier maken wij eigenlijk geen gebruik van het leermiddel. Af en toe willen we nog weleens een ‘ moeilijke’ opdracht uit het boek letterlijk in de toets gebruiken.
Wij bespreken gezamenlijk in de vakgroep de normering van een toets. Ook werken wij met de koninklijke weg bij het maken van een toets. Dit houdt in dat een van de docenten de toets maakt en collega’s deze bekijken, en aanvullen. Hierop wordt vervolgens een normering gemaakt. Wij beoordelen de inzichtvragen en rekenvragen zwaarder. Wij vinden dit belangrijker dan reproduceren van begrippen.
Wij werken met OBIT-vragen. Hierbij wordt dus onderscheid gemaakt tussen reproduceren van informatie en inzicht/toepassen van de informatie. Ook maken wij veel gebruik van ‘oude’ examens. Op deze manier proberen wij onze leerlingen zo goed mogelijk voor te bereiden op het examen.



ICT

Terug naar boven ↑

Helaas zijn er bij ons geen ict-opdrachten te maken. Wel wil ik de opmerking maken, dat daar wel behoefte aan is. Leerlingen leren op verschillende manieren en ik ben voorstander van de computer. Wellicht iets voor de toekomst? Tevens zouden leerlingen ook hun werk digitaal kunnen nakijken. Het is alleen niet de bedoeling dat deze open en bloot te bekijken zijn. Deze moeten onder het beheer van de docent staan. Dit in verband met fraude, denk aan overschrijven, enzovoort.



Aansluiting bij identiteit/signatuur school

Terug naar boven ↑

Wij streven naar het leren van zelfstandigheid, samenwerken, zelfverantwoordelijkheid, keuzes maken. De methode speelt hier al redelijk goed op in. Er kan nog meer aandacht besteed worden aan samenwerken. Er zitten weinig opdrachten in waar leerlingen moeten laten zien dat ze in staat zijn om te kunnen samenwerken.



Niveau leerling

Terug naar boven ↑

Het niveau van het bb-boek sluit redelijk goed aan. Toch kunnen de leerlingen ‘meer’ uitgedaagd worden in de vraagstelling van de opdrachten. Het kgt-boek vind ik niet goed aansluiten. Het is meer gericht op de gt/t-leerling. Hierdoor wordt het lastig voor een kb-leerling om goed mee te komen.
Ik vind dat er wel geprobeerd is om goed aan te sluiten bij de belevingswereld van de leerlingen. Toch blijf ik het regelmatig ‘moeilijk’ taalgebruik vinden. Ik weet dat economie een vak is waar veel taal in gebruikt wordt, maar misschien toch nog iets te veel voor onze leerlingen. Wellicht kan men in kleinere stukjes werken. Hierdoor wordt de indeling anders. Bijvoorbeeld stukje tekst en dan de opdracht.
Ik vind dat het taalniveau iets te hoog is. Dit kan ook liggen aan het feit dat onze doelgroep ook een aantal allochtone leerlingen heeft. Zij hebben meestal wel een leesachterstand. Het is lastig om deze achterstand in te halen, dus uiteindelijk kampen ze in de praktijk wel met moeilijkheden in het beantwoorden van de vragen.
Ze weten dan niet waar het over gaat.



Feedback

Terug naar boven ↑

Leerlingen vinden het boek over het algemeen leuk. De werkboeken worden zelfs door bb-leerlingen gemakkelijk gevonden. De kb-leerlingen vinden het kgt-boek erg lastig. Zij zien dat hierdoor hun enthousiasme afneemt omdat ze niet in staat zijn om zelfstandig door de materie te komen.
Leerlingen geven aan dat het boek overzichtelijk werkt. Ze weten welke opdrachten ze moeten maken en waar ze te vinden zijn. Ze vinden wel dat er veel tekst staat en dat moeilijke onderdelen te weinig uitgelegd worden. Denk met name aan rekenvaardigheden.
Leerlingen vinden het werkboek leuk om te maken. Wel vinden ze sommige opdrachten echt te gemakkelijk. Ze vinden het een prettig boek om in te werken. De illustraties worden soms als kinderachtig ervaren. Ook zien zij niet dat het gezin van Lars steeds terugkeert in het verhaal. Leerlingen zouden het prettig vinden als er van te voren wordt aangegeven wat voor een soort opdracht het is. Ook zou het fijn zijn om onderscheid te maken tussen kb/gt/t-vragen.
We zijn al werkende geen problemen tegengekomen. Wel wil ik de opmerking maken om niet met antwoordbladen op een website te werken. Ik vind het belangrijk dat leerlingen wel met een computer werken, maar de praktijk wijst weer uit dat leerlingen alleen maar alle antwoorden overschrijven van de site. Mocht de uitgever toch met antwoordvellen willen werken, laat ze dan voor een beveiliging zorgen. Op het moment dat een leerling zijn of haar werk mag nakijken, dat een docent de site door middel van een code vrijgeeft of iets dergelijks. Logt een leerling weer uit, zijn de antwoorden weer vergrendeld.



Vormgeving

Terug naar boven ↑

Onze doelgroep hecht veel waarde aan de lay-out van het boek. Als het boek er al saai uitziet, dan is het vak ook meteen saai. Ik hecht veel waarde aan illustraties omdat onze leerlingen visueel ingesteld zijn. Een tip voor de uitgever: zorg ervoor dat het niet ‘te’ kinderachtig wordt. Op die manier ‘verlies’ je de leerling.
De verschillen in opdrachten zijn in het leermiddel niet duidelijk voor leerlingen. Hier zou de uitgever op kunnen inspelen. Af en toe staat er voor een opdracht een *, het is leerlingen niet duidelijk wat dit betekent. Men zou gebruik kunnen maken van symbolen, hier ontbreekt het nog aan.
De vormgeving werkt prima. Echter kan men nog aandacht besteden aan de werkboeken. Er is een verdeling gemaakt van de werkboeken. De praktijk wijst uit dat leerlingen vaak hun werkboeken ‘kwijt’ zijn of weten niet welke zij mee moeten nemen naar school.
Is één boek een werkende oplossing?



Aansluiting/afstemming en implementatie

Terug naar boven ↑

Ik vind dat er mogelijkheden zijn met het beroepsgerichte vak handel & administratie. Wel vind ik dat het niet erg is om bepaalde onderwerpen zoals vreemde valuta dubbel te behandelen. Dit zijn vaak lastige onderwerpen, waarvan ik vind dat het onderwerp vaker mag worden aangeboden en dat herhaling niet overbodig is voor onze type leerling.
Het leermiddel is makkelijk in te voeren. Het is gebruikersvriendelijk en vergt weinig tijd en moeite om het te introduceren. Het werken met het leermiddel hebben de leerlingen snel onder de knie.
Het leermiddel gebruiken wij als enige methode. Het is voor ons goed te gebruiken en fungeert niet als aanvulling, maar als methode.
Zoals eerder vermeld zijn er raakvlakken met het beroepsgerichte programma. Wij bespreken met de docenten een eenduidige uitleg. Op deze manier wordt het berekenen van bijvoorbeeld procenten logischer en makkelijker.
Er zijn middagen georganiseerd door de uitgever, maar ik vind dat dit leermiddel weinig uitleg behoeft. De werkwijze is zeer duidelijk en gebruiksvriendelijk. Dit leermiddel heeft ook weinig tijd nodig om geïmplementeerd te worden.



Algemene informatie

Terug naar boven ↑



Voor 'Ervaring' geraadpleegde/gebruikte materialen

Pincode bb en kb-bovenbouw

Naam/functie evaluator

Kim Abramowicz

Schooltype-groep/leerjaar

Vmbo 3/4

Datum afronding ervaring

november 2013

Reactie uitgever

Terug naar boven ↑

In de ervaring van mevrouw Abramowicz wordt de vierde editie van Pincode vmbo-bb beschreven. De vijfde editie is sinds 2010 op de markt en veel van de suggesties die zij doet zijn in de vijfde editie verwerkt.



Analyse

Hieronder vindt u één of meerdere analyses van dit leermiddel, uitgevoerd door leerplanontwikkelaars van SLO.

Meer weten? Kijk op: http://www.slo.nl/organisatie/kenniscentrum/leermiddelenplein/longlist/



Laat uw reactie en/of beoordeling achter:



CAPTCHA image sould be here




Verstuur

Beoordeling:



Vandaag